Ağız içinde aniden çıkan, beyaz veya sarı renkte, kenarları kızarık küçük yaralara aft adı verilir. Tıp literatüründe “aftöz stomatit” olarak tanımlanan bu yaralar, toplumda oldukça sık görülür. Çoğunlukla zararsızdır ancak kişinin günlük yaşamını olumsuz etkileyebilir.
Özellikle yemek yerken, sıvı tüketirken ve hatta konuşurken bile hissedilen acı, kişinin sosyal hayatını ve beslenme alışkanlıklarını zorlaştırabilir. Aftlar genellikle kısa sürede kendiliğinden iyileşse de, sık tekrarlayan veya uzun süre geçmeyen aftlar bağışıklık sistemi zayıflığı, vitamin eksiklikleri veya hormonal dengesizlikler gibi farklı sağlık sorunlarının habercisi olabilir.

Son güncelleme: 30/07/2025
Editör: Dr. Dt. Adem Baran Ağırbaş

Aft Nedir?

Aft, ağız içindeki yumuşak ve hassas dokularda oluşan küçük, ağrılı yaralardır. Çoğu zaman yuvarlak veya oval şekilli olup, kenarları belirgin kırmızı renkte ve ortası beyaz ya da sarı tonlarındadır. Yüzeyinde genellikle beyazımsı bir tabaka bulunur ve bu tabaka altındaki doku iltihaplanmış durumdadır.
Bu yaraların çapı genellikle 2-5 mm arasında değişir, ancak bazı kişilerde daha büyük olan ve daha uzun sürede iyileşen aftlar görülebilir. Çoğunlukla:

Yanak iç yüzeyinde,
Dilin üzerinde veya kenarlarında,
Dudak iç yüzeyinde,
Yumuşak damakta ortaya çıkar.

Aftlar genellikle tek başına görülebilirken, bazı durumlarda ağız içinde birden fazla aft aynı anda oluşabilir. Özellikle stres, bağışıklık sisteminin zayıflaması veya ağız içi travmalar aft oluşumunu kolaylaştıran en önemli faktörlerdir.

Aft İle Uçuk Arasındaki Fark Nedir?

Aft ve uçuk genellikle birbirine benzetilir ancak aslında oluşum nedenleri, yerleşim alanları ve bulaşıcılık özellikleri bakımından tamamen farklıdır.

Oluşum Nedeni:
Uçuk, herpes simplex virüsü (HSV-1) kaynaklı bir enfeksiyon sonucu oluşur ve virüsün aktifleşmesiyle birlikte tekrar tekrar ortaya çıkabilir. Aft ise herhangi bir virüs ya da bakteri nedeniyle oluşmaz; daha çok bağışıklık sistemi zayıflığı, ağız içi travmalar, stres, hormonal değişiklikler veya beslenme eksiklikleri ile ilişkilidir.
Yerleşim Alanı:
Uçuk genellikle dudakların dış yüzeyinde, bazen de burun çevresinde veya cilt yüzeyinde görülür. Aft ise ağız boşluğunun içinde, yani yanak iç yüzeyi, dil, damak ve dudak iç yüzeyinde ortaya çıkar.
Görünüm:
Uçuklar sıvı dolu küçük kabarcıklar halinde başlar, zamanla patlayarak kabuk bağlar. Aftlar ise ortası beyaz veya sarı renkte, kenarı kırmızı yuvarlak veya oval yaralar şeklindedir.
Bulaşıcılık:
Uçuk oldukça bulaşıcıdır ve öpüşme, ortak eşya kullanımı gibi yollarla kişiden kişiye geçebilir. Aft ise bulaşıcı değildir ve yalnızca kişinin kendi ağız sağlığı ve bağışıklık durumu ile ilgilidir.

Sonuç olarak, her iki yara da acı verici olabilir ancak tedavi ve korunma yöntemleri farklıdır. Bu nedenle ağız çevresinde çıkan her yarayı uçuk zannetmek yerine, doğru teşhis için dikkatli gözlem yapmak önemlidir.

Aft Hangi Bölgelerde Çıkar?

Aftlar ağız içinde yumuşak ve hassas dokulara yerleşme eğilimindedir. En yaygın görüldüğü bölgeler:

Dil:
Dilin üst yüzeyinde, kenarlarında veya alt kısmında aft çıkabilir. Bu durumda konuşma, yutkunma ve özellikle sıcak-soğuk gıdalar tüketimi sırasında ağrı belirgin şekilde hissedilir.
Yanak İç Yüzeyi:
Çiğneme sırasında dişlerin baskısına maruz kalan yanak iç yüzeyi aft oluşumu için hassas bir bölgedir. Yanak ısırma, sert yiyecekler veya diş teli sürtünmesi aft riskini artırır.
Dudak İç Yüzeyi:
Dudak iç kısmındaki aftlar, özellikle yemek yerken veya dudak hareketleri sırasında rahatsızlık verir.
Yumuşak Damak ve Boğaz Arkası:
Daha nadir olmakla birlikte, aftlar damağın yumuşak kısmında veya boğaza yakın bölgelerde oluşabilir. Bu durumda yutkunma ağrısı daha belirgin olur ve hasta genellikle boğaz ağrısı ile karıştırabilir.

Aftlar genellikle küçük ve tek bir yara olarak görülse de bazı kişilerde aynı anda birden fazla aft çıkabilir. Özellikle stres, vitamin eksikliği veya diş teli tedavisi gibi mekanik tahrişlerin olduğu durumlarda bu daha yaygındır.

Aft Neden Olur?

Aftların oluşumunun kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, birçok farklı faktörün etkili olduğu düşünülmektedir. Aftlar, genellikle birden fazla sebebin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar.

Bağışıklık Sistemi Zayıflığı

Vücudun bağışıklık sisteminin zayıflaması, aft oluşumuna en sık zemin hazırlayan durumlardan biridir. Yoğun stres, uykusuzluk, aşırı yorgunluk ya da kronik hastalıklar bağışıklık sistemini olumsuz etkileyebilir. Bağışıklık sistemi zayıfladığında, ağız mukozası hassaslaşır ve küçük tahrişler bile afta dönüşebilir.

Travma ve Mekanik Tahriş

Aftların en yaygın nedenlerinden biri, ağız içindeki travmalardır. Diş fırçasının sert kullanımı, sert ve keskin kenarlı yiyecekler, yanlışlıkla dilin veya yanağın ısırılması aft oluşumunu tetikleyebilir. Özellikle diş teli tedavisi gören kişilerde diş tellerinin yanak veya dil üzerinde sürtünmesi aftların oluşumuna daha sık neden olabilir.

Vitamin ve Mineral Eksiklikleri

B12 vitamini, demir ve folik asit eksiklikleri ağız mukozasının yenilenmesini zorlaştırarak aft oluşumunu kolaylaştırır. Bu nedenle, tekrarlayan aft problemi olan kişilerin beslenme düzenlerini gözden geçirmesi ve gerekli durumlarda vitamin takviyesi alması önerilir.

Hormonal Değişiklikler

Özellikle kadınlarda adet dönemi öncesi veya esnasında görülen hormonal değişimler aft oluşumunu tetikleyebilir. Bu nedenle kadınlarda belirli dönemlerde aft şikayetlerinin artması yaygın bir durumdur.

Alerjik Reaksiyonlar ve Besin Hassasiyetleri

Bazı gıdalar aft oluşumunu tetikleyebilir. Özellikle asitli içecekler, çok baharatlı, tuzlu veya sert gıdalar ağız mukozasını tahriş ederek afta neden olabilir. Bazı kişilerde belirli yiyeceklere karşı alerjik reaksiyonlar da aft gelişimini kolaylaştırır.

Aft Belirtileri Nelerdir?

Aftlar genellikle kolay fark edilebilen, kendine özgü belirtilerle ortaya çıkar:

Ağız İçinde Yuvarlak veya Oval Yara: Aftlar genellikle beyaz veya sarı renkte, kenarları ise belirgin kırmızı bir halo ile çevrilidir.
Ağrı ve Yanma: Aftın bulunduğu bölgede özellikle yemek yerken, sıcak-soğuk içecek içerken ya da konuşurken ağrı artar. Bu ağrı bazen dil veya çene hareketini bile zorlaştırabilir.
Hassasiyet: Aftın olduğu bölgede hafif dokunuş bile rahatsız edici olabilir.
Yutkunma Zorluğu (Geniş Aftlarda): Boğaza yakın veya dilin arka kısmında çıkan aftlar, yutkunma sırasında belirgin bir ağrıya sebep olabilir.
Genel Halsizlik (Nadir Durumlarda): Çoklu ve büyük aftlarda hafif ateş, yorgunluk veya halsizlik gibi sistemik belirtiler de görülebilir.

Bu belirtiler genellikle 7-14 gün içerisinde kendiliğinden kaybolur. Ancak sık tekrarlayan veya iyileşmesi uzun süren aftlar, altta yatan başka bir sağlık probleminin belirtisi olabilir.

Aft Nasıl Geçer?

Aftların çoğu 7-14 gün içinde kendiliğinden iyileşir. Antiseptik gargara, lokal anestezik jeller ve tahriş edici yiyeceklerden kaçınma tedavi sürecine yardımcı olur.

Aft Oluşumu Nasıl Engellenebilir?

Düzenli ağız bakımı yapmak, vitamin eksikliklerini gidermek, stres yönetimi sağlamak ve sert yiyecekleri dikkatli çiğnemek aft oluşumunu önlemeye yardımcı olabilir.

Aft Tedavisinde Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

Aftın sebebinin belirlenmesi önemlidir. Sık tekrarlayan ya da uzun süren aftlar vitamin eksiklikleri, bağışıklık sorunları veya farklı hastalıkların habercisi olabilir.

Aft Ne Zaman Tehlikeli Hale Gelir?

İki haftadan uzun süren, sık tekrar eden veya ateş, halsizlik gibi genel sağlık belirtileriyle birlikte görülen aftlar mutlaka uzman tarafından değerlendirilmelidir.

Aft Bulaşıcı Mıdır?

Aftlar bulaşıcı değildir çünkü viral ya da bakteriyel kaynaklı değildir.

Aft Kaç Günde Geçer?

Genellikle 7-14 gün içinde kendiliğinden geçer ancak büyük veya derin aftlarda bu süre uzayabilir.

Dent Leon Diş Poliklinikleri

Aft Nedir, Aft Neden Olur ve Nasıl Tedavi Edilir?